BOSNA ZULÜMÜ  Zulmü Unutmak, Ona Yeniden Yol Vermektir İman varsa imkan da vardır. Bosna, insanlığın vicdanına kazınmış en ağır yaralardan biridir. Srebrenitsa’da 1995 yılında, Avrupa’nın ortasında binlerce Boşnak erkek ve çocuk sadece kimlikleri ve inançları sebebiyle katledildi. Kadınlar yuvalarından koparıldı, çocuklar yetim bırakıldı, şehirler yakıldı, camiler yıkıldı. O gün yalnızca insanlar değil, insanlığın sessizliği de tarihe gömüldü.   Bosna’nın acısı bize şunu hatırlatır: Nefret, önce vicdanı öldürür. Zulüm karşısında susmak ise zalime cesaret verir. Bu yüzden Bosna’yı hatırlamak, bir millete acımaktan öte, insan kalabilmenin imtihanıdır.   Merhum Aliya İzzetbegoviç’in şu sözü, bu hakikati en güzel şekilde özetler: “Onlar nereye haç dikerlerse diksinler; gökyüzünde hilâl durdukça hakikat sönmeyecektir.” Bu söz, sembollerin, şehirlerin ve duvarların yıkılabileceğini; fakat iman, haysiyet ve hakikatin zorbalıkla yok edilemeyeceğini anlatır.   Aliya’nın bir başka cevabı da onun büyüklüğünü gösterir. Öfkeli bir askerin, “Onlar bize yaptığını biz de onlara yapalım” sözlerine karşılık verdiği rivayet edilen şu cümle, medeniyet ile barbarlık arasındaki çizgiyi çizer: “Hayır… Çünkü bizim örneğimiz onlar değil; bizim örneğimiz Hz. Muhammed’dir.” İşte asıl direniş budur: Zulme uğrarken zalime dönüşmemek.   Bosna’da bir minarenin etrafında halka olup onu bedenleriyle koruyan insanların hikâyesi de aynı hakikati anlatır. Çünkü bazı yapılar taştan değil, hatıradan inşa edilir. O minare sadece bir bina değil; bir milletin hafızası, bir medeniyetin şahididir.   Aliya’nın hafızalara kazınan şu sözü ise bugün hâlâ kulaklarımızda çınlamalıdır: “Unutulan soykırım tekrarlanır.” Bu, intikam çağrısı değil; hafızayı diri tutma çağrısıdır. Çünkü affetmek mümkündür, fakat unutmak aynı acının yeniden yaşanmasına kapı aralayabilir.   Bosna bize bir gerçeği daha öğretir: İyilik yalnızca iyi olmakla yetinemez; güçlü de olmak zorundadır. Çünkü iyiliğin sustuğu yerde kötülük cesaret bulur. Bu yüzden mazlumun yanında durmak, zalimin karşısında susmamak ve adaletten ayrılmamak insanlığın en büyük sınavıdır.   Ey Rabbim, Bosna’nın aziz şehitlerine rahmet eyle. Bizlere de zalimin karşısında susmayan, mazlumun yanında duran, adalet ve merhametten ayrılmayan bir vicdan nasip eyle. Bizleri bir daha Bosna gibi acılarla imtihan eyleme.