CAMİLERİMİZ!! İslam medeniyetini anlamak istiyorsanız, haritaya değil, minareye bakacaksınız.  Çünkü bizim medeniyetimizde şehir, caminin etrafında kurulur. Bütün yollar camiye çıkar. Cami, şehrin ortasında bir bina değildir; şehrin kalbidir. Kalp durursa şehir ölür. Batılı seyyahlar İstanbul'a ilk geldiklerinde şunu yazmışlardı: "Bu şehir ezanla uyanıp ezanla uyuyor." Ne kadar doğru. Şehrin Ruhu: Cami İslam'da cami sadece namaz kılınan yer değildir. Medeniyetin kendisidir. Hz. Peygamber aleyhisselam Mekke'den Medine'ye hicret ettiğinde yaptığı ilk iş neydi? Bir ev yapmak değildi. Bir pazar kurmak değildi. İlk işi Mescid-i Nebevi'nin temelini atmaktı. Çünkü biliyordu ki, mescidi olmayan bir toplumun ruhu olmaz. O mescitte ne vardı biliyor musunuz? O mescit, meclisti. Savaş kararları orada alındı. O mescit, mektepti. Ashab-ı Suffe orada yetişti. O mescit, mahkemeydi. Adalet orada dağıtıldı. O mescit, misafirhaneydi. Yolda kalan orada ağırlandı. O mescit, kalbin şifahanesiydi. Yorgun gönüller orada dinlendi. Selçuklu'da, Osmanlı'da cami tek başına değildi. Yanında medresesi, yanında şifahanesi, yanında aşevi, yanında kütüphanesi vardı. Yani cami, bir sosyal medeniyetin tam ortasıydı. Fakir de orada doyardı, alim de orada yetişirdi, hasta da orada şifa arardı. Bugün AVM'lerin etrafında kurulan şehirlere bakın, bir de camilerin etrafında kurulan şehirlere. Biri tüketmeyi öğretir, diğeri paylaşmayı. Biri insanı yalnızlaştırır, diğeri kardeş yapar. Vaktin Şahidi: Ezan Bizim günümüz çalar saatle başlamaz. Seher vaktiyle, sabah ezanıyla başlar. Sabah ezanı ile ruh uyanır. "Es salatu hayrun minen nevm - Namaz uykudan hayırlıdır" nidası, sadece bir çağrı değildir; tembelliğe indirilmiş bir darbedir. Güne Allah'ın adıyla başlama şerefidir. Öğlen ezanı, dünyanın koşturmacasına bir dur demektir. "Ey insanoğlu, ne için koşuyorsun? Gel, bir Rabbin olduğunu hatırla." İkindi vakti, günün yorgunluğunda bir mola, bir nefeslenmedir. Elini, ayağını, kalbini dünyadan çekip sahibine dönme vaktidir. Akşam vaktiyle gün batar, hüzün çöker. Dünya telaşı biter, kul evine ve Rabbine döner. Ezan, vakte mühür vuran bir şahittir. Ezanın sustuğu yerde vakit bereketini kaybeder. Bir Dua, Bir Yemin Bizi ayakta tutan üç şey var: İmanımız, bayrağımız ve camimiz. Camilerimiz kubbeleriyle bize secdeyi hatırlatır. Minareleriyle dik durmayı öğretir. Avlusundaki şadırvanıyla temizliği, bahçesindeki çınarla köklü olmayı fısıldar. Bir caminin kapısından içeri giren, rengine, makamına, zenginliğine bakılmaksızın herkes eşittir. Patron da aynı safta, işçi de. İşte İslam'ın adaleti, işte medeniyetin özü budur. Onun için atalarımız hep aynı duayı etmiş: Rabbim bizleri minaresiz, bayraksız, camisiz ve imansız bırakmasın. Eğer bir gün ezan sesi kesilirse bilin ki sadece bir ses kesilmemiştir. Bir medeniyetin nefesi kesilmiştir. Gel, yolun camiye düşsün. Sadece Cuma'dan Cuma'ya değil, vakitten vakte. Çünkü cami seni bekliyor. Çünkü seni en iyi bilen ve en çok seven, seni orada bekliyor. Hüseyin DENİZ İlahiyatçı,şair ve yazar